ديدارصك لةطةلَ سةيد عةلي سالَحي

ديدارصك لةطةلَ سةيد عةلي سالَحي
سةيد عةلي سالَحي سالَي 1334 لةشاري ئيزة سةر بة ثارصزطاي خوزستان لةدايك بووة.
ثاييزي 1358 دةبصت بة ئةندامي كانووني نووسةراني ئصران.
سالَي 1364 وةك بنيادنةري شيعري "ئاخافتن" دةردةكةوصت.
سالَي 1364تا 1373 بةرثرسي بةشي شيعر لةطؤظاري "دنيا سخن".
سةيد عةلي سالَي لةولآتاني كةندا، سويد، ئةمريكا شيعري خوصندؤتةوة.
سةرةأاي نووسراوة و ضةندين كتصبي شيعري، كتصبصكي بة ناوي( زمزمةهاي ازلي) كة شيعرةكاني شصركؤ بصكةس، لةتيف هةلَمةت، رةفيق سابير، عةبدولَلآ ثةشصو، هةية.
ئاخرين بةرهةمي شيعري بة ناوي "يوما انادا" ضاث بلآوكراونةتةوة .
لةظيستيظالَي طةلاوصذي سالَي 2005 لةسلصماني ضاوم ثصكةوت و بةم شصوةية و وتووصذمان لةطةلَ كرد.
ديارة دةظةري شيعري فارسي و كوردي زؤر زياتر لةم ضةند لاثةرةي دةوص . ئةو كاتةي ضاوم ثصكةوت زؤر ماندوو بوو نةمويست زياتر لةو ضةند دةقيقة ماندووي بكةم .
ئا/ فةرزين
- ئاغاي سالَحي وصأاي بةخصر هاتنتان بؤ كوردستان و ظيستظالَي طلاوصذ جةنابتان وةك شاعيرصكي فارس ، ئةو شيعرانةي كة لةم كؤأةدا خوصندرايةوة وةك بةرهةمي نةوةي ئةمأؤ ضؤن هةلَدةسةنطصني لةكوردستان ؟
_ ئةطةر بة شوصن طيروطرفتةكاندا دةطةرصي، ئةمة تةنيا موشكلةي شيعري كوردي و فارسي نية ئةمة طرفتصكي جيهانية. ئةطةر سةرنجت دابص، هةر لةم ولآتانةي دةوروبةرمان، لةئةفغانستان، ثاكستان، عصراق، ئصران وتةنانةت توركياش طيروطرفتةكان زؤر لةيةك نزيكةو ئةو موشكيلاتانةي هةأةشة لةئةلف و بصي شيعر دةكات هاوبةشن. هؤكةشي لة دايك بووني تةكنؤلؤذيايا جيهان، وةك موبايل و ئةنتةرنصتة، كاتصك تؤفانصكي طةورة روو دةدا لة هةر شوصنصكي دنيا دةبص مرؤظ ئامادة بصت بؤ زةرةركردن و سوودبردن، سوودةكةي زؤرة و زيانةكةي زؤر كةمترة.ئةمة قةيرانصك دةبينرص لةدةظةري وشة و شيعردا، تايبةت تةنيا بة كوردستان نية ئةمة كصشةيةكي بة تةواو جيهانية . ئةطةر سةرنج بدةيتة ولآتاني وةك سويد وكةندا و بةطشتي ئةوروثا ، بةرةي نوص هةر ئةم جؤرة طيروطرفتةيان هةية. من ئةمة بة موشكلة نابينم ، و بطرة زؤر بة خصريشي دةبينم بةو ماناية كة شيعرة طةورةكان لةوةها قةيران و بارودؤخصكدا لةدايك دةبن. بة شةريةتيش ثصويستي بة كةوتن و هةستانةوة هةية. هةر كةوتنص بة ماناي كةمين كردن بة واتاي ممارسةو دؤزينةوةي ئاسؤيةكي تازةتر.
- ئاغاي سالَحي ئصوة لة كةيةوة لة طةلَ ئةدةبياتي كورددا ئاشنا بوون ؟
* 25 سالَ لةوة ثصش من بؤ يةكم جار ناوي شصركؤ بصكةسم بيست. من لةتاران ضةند شيعرصكي تةرجمة كراوييم بيني و هةر ئةوةش بوو بة هؤي بةردةوام بوون و دلَطةرميم و ضووم بةشوصن ئةدةبياتي كورديدا.
من شاعيران: شصركؤ بصكةس، عةبدولَلآ ثةشصو، لةتيف هةلَمةت ، 22 سالَ لةوة ثصش كؤمةلَطاي فةرهةنطي ئصرانم ناساند، بة ناوي(زمزمةهاي ازلي) كة لة كاتي خؤيدا سةركةوتوو بوو، بؤ يةكةم جار ئةو دةلاقةية كرايةوة،بة تايبةت ئةو كات سانسؤر و هةرِةشة كردن زؤر بوو.هةر ئةو عةشق و هؤطريةي من بة زباني كوردي بوو بة هؤي هاندان و نةترسي من و زؤريش خؤشحالَم كة ئةو كاتة توانيم وةها كارصك بكةم و ئةمأؤ ئامانجةكةي دةبينم .
- هةروةها كة ئصوةش ئاطادارن كوردستاني رؤذهةلآت و كوردستاني ئازاد لة دوو بارودؤخي جياوازدان، ض لةروانطةي فةرهةنطي، كؤمةلآيةتي، سياسي و هةر بةوثصيةش بةرةي نوص خاوةني دوو قؤناغي جياوازن و بة دوو شصوة دةنووسن جةنابتان وا نابينن؟
_ واية، ناكرص بصجطة لةوة بصت. لةم سي سالَةي دواييدا بة مرؤظ هصندي 30 سالَي بة مرؤظايةتي كاري كردووة. بة لاي منةوة هةر جؤر كشمةكةش و ئةنارشيةتصك زؤرئاسايية،ئصمة هةزارةيةكي تازةترمان لةشيعردا دةست ثصكردووة. ئصستا من تا ضةند باوةرِم بةم يارية هةية شتصكي جياوازة، كات مرؤظ و مصذوو سص ياري هةميشةيين كة لةتةواوي بارودؤخةكاندا بوونيان هةيةو ئةمةش كاري سروشتة. من لةرادةبةدةر ئيمانم بة ئازادي رادةربأين هةية. ض لةئصران ض لصرة ئةو كةسانةي سوننةتيان كردووةو بة عادةت و ناتوانن دلَي لص ببأن، ئةو شةثؤلة تازانةي روو دةدةن. بةشصوةيةكي زؤر ناعادلانة رةدي دةكةنةوة و زؤر ديكتاتؤرانة لصكي دةدةنةوة. بةراي من دةبص جيلي تازة ئازاد بن. هةر بةهؤي هةلَةو سةركةوتنة كة سةرضاوةي تازة دةدؤزرصتةوة. تؤ برِوانة لةدةوراني سةفةويدا، دوو سص شاعير بوون كة ئةوانيش هةر ئةو جؤرة كةض رةوييةيان كرد، لةسةردةمي نيمايشدا هةر وا. هوشةنط ئصراني، هةر ئةم جؤرة ياريةي نكرد؟ دواي كودةتاي 1332 ، ثةرويز ئيسلامثوور ئةم قةيرانةي تصنةثةراند ؟ ئايا لةدواي شؤأشي ئيسلامي ئصران 1357 كة يةكيان مامؤستاي منة و ئةوانيكةش هاوتةمةني منن ئةم يارييةيان نةكردوة ؟ نابص نيطةران بين ، بةلَكو بووني ئةوانة بؤ ئةدةبيات زةروورة، تاوةكو قةزاوةت و دادوةريي ئةنجام بدرصت .ئصمة دةبص بأوصن تا وةكو ئةم رصطة تص بثةرصت .
بةم حالَةشةوة، شيعر هيدايةت ناكرص بةلآم شاعيران دةتوانن هيدايةت بكردصن. بةراي من لةكوردستاني ئازاد شاعيراني جيلي ثصشوو دةبص شاعيراني نوص هيدايةت بكةن و داكؤكيشيان لص بكةن. خؤ ئةطة قةيران رووبدات و لةماوةي دوو سالَدا كؤتايي بصت باشترة لةوةي كة20 سالَ بةردةوام بصت و ببصت بة نةخؤشي و بة كةساني تريش بطات.
- ئاغاي سالَحي لةئةدةبياني فارسيدا رةوتطةلص هةية وةك : شيعري حةجم ، شيعري سثي ، شيعري بنةمايي ، شيعريي نيمايي، بةلآم لة كورديدا ئةو شةثؤلانةمان نية بةراي تؤ هؤكةي دةطةرصتةوة بؤ ضي؟
* كوردستان سالَي 1991 لةدايك بووة، ئاخر لة 91ةوة تا 2005 ضةند سالَ دةكات14 سالَة . ئايا دةبص مةدةنيةتصكي ثأ لة ديموكراسي لة ماوةي 14 سالَدا، ضاوةرواني واي لصدةكرصت؟ تؤ ئةدةبياتي كؤني كورد تةماشا بكة ، ثشت سةري ئصمة نالي و مةحوي هةية، دوايي دصتة طؤران ، ودواية شصركؤ بصكةس و دواتريش جيلي تؤ . ديارة ئةمة لة رووي كاتةوة زؤر كةمن. ئيَوة ضون خؤتان لة فةرهةنطي ئيَران جيا دةكةنةوة، ئةوة دةلَيَم ،دةنا فيردةوسي شاعيري ئصوةية، روودةكي شاعيري ئصوةية، بةلآم ض بكةين كة سانسؤري حاكمان و زؤرداران ئةو سنوورة دةستكردانةيان دروست كردووة . بة داخةوة ئةوةش تةينوةتةوة نصو ئةم بارودؤخة ناسك و حةساسة . ئةوة فيكرو راطةياندني زؤردارانة كة دةلَصن كورد هيضي لة ثشتةوة نية . نة، وا نية، كورد بةتايبةت لة خةباتي ضةكداريدا خؤي لة مصذوودا سةلماندووة.
بؤ طؤأاني كؤمةلَطا، ئةم خةباتة فةرهةنطي كؤمةلآيةتية ثصويستة. هةرضةندة كة كوردستان14سالَة لةدايك بووة. بةلآم مصذووي بةتالَ نية. طؤران هاوكات لةطةلَ نيمادا دةستي كردبة شيعري مؤدصرن. ئةم كوردستانة لة نصو دةريايةكي خوصننةوة خؤي كصشاوةتة دةرةوة. وةلآتصك كة هةرخةريكي كؤض و شةأو خوصن بووة، هةر ئةوةندة ضاوأوان دةكرص، كاتص كة طوللة قسةي يةكةم بوو، وشة نةيدةتواني قسةبكات. من دلَنيام ئةو طؤأانة لة كوردستاندا خةريكة طةشة دةسةصنص.
- ئصوة بة" نامةكان و نيشانيةكان" هاتن. بةدلَنيايية خوصنةري رؤذهةلآت هةر كات ناوي ئيَوة دةبةن"نامة ها و نيشاني ها"يان دةكةويتةوة بير، ئةو بةرهةمة جوانة، وةك خؤتان دةلَصن شيعري" ئاخافتن"ة. دةكرص كةمص لةسةر ئةو جؤرة شيعرة بؤمان بدوصي.
- ريشةي شيعري " ئاخافتن" لة ناو طاتاكاني ئةظصستاوة دةست ثصدةكات.لةنصو مصذووي شيعري فارسيدا طةر بطةريت، دةتواني شيعري ئاخافتن لة شيعرةكاني حافزدا ثةيدابكةيت. ئةو رةطة ناسكةي كةلة مصذووةوة بة ناسكي خؤي كصشا هةتاوةكو تةمةني من. لةتةمةني مندا خؤي كصشايةوة و ضووة سووضصكةوة. سانسؤر وةك طةورةترين بةلآو ئافةت ئيزني بة ئصمة نةدا كة ئةو رةطة زصأينة لة نصو شيعردا ثةيدا بكةين و بيناسصنين. هةرضةندة كة ثصشينةيةكي زؤر كؤني هةية لة ئةدةبياتي ئصمةدا، من بؤ يةكةم جار ناساندم. من شيعرم لةو كالَة سوننةتي و هةلَةية نةجات دا. بؤ يةكةم جار توانيم دست وةردةم لة ناوةرؤك و فؤرم و بنةماي شيعري سوننةتي و هاتمة سةر ئةو باوةأة كة زماني شيعر ئصستا دةبص زباني ئاخافتن بصت.
بةمن ضي كة شيعرصك ئيستعارةي بصت يان نةبصت. بةراي من ئيستعارة بايةخصكي شاعيرانةي نية. لة مصذوودا سانسؤر و جةبةري زؤرداران بوو بةهؤي ئةوي شاعيراني ئصمة بؤ شاردنةوة و ونكردن ثةنايان بردة بةر ئيستعارة و دواية بوو بة ئةرزش. ئةوكاتةي كةمن ئةو جؤرة شيعرةم ناساند زؤر كةس بةرهةلَستم وةستانةوة ( هةرضةندة كة لةثصشدا دةمزاني) بةلآم زانيان خةلَكي ئصران ثصشوازيان كرد لة شيعري ئاخافتن، ئيدي ئةوان نةيانتواني هيض بكةن و ناضار بصدةنط بوون.
شيعري ئاخافتن، شيعرصكة كةخةلَكي حالَي دةبن و تصدةطةن، بةلآم تايبةتةكان ثةسةندي دةكةن. شيعري ئاخافتن ئاوا دةستي ثصكرد و خةلَكي ئصران و بطرة كوردستان بةمن سةلمانديان كةرصطةكةم هةلَة نةبووة. من بةشصوةي تيؤري لة سالَي 53 وة لة ناو رةفيقةكانمدا لة جنوب باسي ئةوةم دةكرد. بةلآم ضؤن ئةو كات نةوجةوان بووم وهصشتا ئامادةنةبووم، نةمتواني. لةتايبةتمةنديةكاني شيعري ئاخافتن، سأينةوةي زباني ئيستبداد، زباني زؤر دارو ضيني بالاو دةربارية.
- ئصستا لة ئصران ئةو رةوتةي جةنابتان جصي خؤي طرتووة و زؤر كةسيش ئصستا هةر بةو شصوة و بةو زبانة دةنووسن.
- بةلَص واية. بةلآم واي لصهاتووة كة خةريكة بؤ خؤم و ئةوانيش دةبصت بةشيعري سوننةتي دةبص ئالَوطؤأي بةسةردابيت.
- لةم بةرهةمة تازةي ئيَوة، زؤر شت طؤأاوة تةنانةت شصوة نووسيني زبانةكة....
- نةطؤأاو بةلَكو تةكميل بووة. وشة هةر ئةو وشانةية شاعيريش هةر ئةو شاعيرةية، تةنيا رصطةي خؤي بأيوة و طةشةي كردووة. شيعري ئاخافتن بة زباني تةغةزول و زباني عاشقانة دةستي ثصكرد و ئصستة بووة بةزباني كؤمةلَ.
- لة ضاوثصكةوتنصكدا كة لةطةلَ ئةنور مةسيفي ،باسمان لةسةر موقةدةس و فيعلي ئةمر كرد. ئةو دةيطوت كة باوةأم بة ئةمركردن لة شيعردا نيةو تةنانةت بؤ جارصكيش ئةمرم نةكردووة. راي ئصوة ضية.
- ئةطةر من هاتمة سةر ئةو باوةأةي كة "دةبص" و "رةنطة" لة شيعردا بنووسم بزانة كة درؤت ثص دةلَصم. شيعري من لةسةر ضاوةيةكةوة دصت كة ئةو جصطة لة مندا دةرووني بوةتةوة. ئةو سةرضاوةية ريَطة بؤ من دةدؤزصتةوة، ئةو سةرضاوش كؤمةلَطاية.
بةراي من شيعر بيرو باوةر و فكرصكي بةرجةستةي شاعيرصكة بؤ كؤمةلَطا.
- ئصستاش بؤ زؤر كةس روون نةبوةتةوة. بطرة زؤر شاعيريش هةن كةباوةأيان بة ئيلهام هةية.
بةتةنزةوة ثصت دةلَصم كة ئيلهام خانم لة مصذة مصردي كردووة. من بةمانة كارم نيةو باوةأم ثصي نية، من بة ئؤرطانةكاني لةشم كارم هةية و بةو فكرةي كةلة مصشكمداية. ئةوشتةي من لة جيهان وةري دةطرم دةيكةم بةشةراب و دووبارة دةيدةمةوة بة خؤي. من باوةأم بة(نةست) هةية. من بةو نةستة دةلَصم " شهوود" شاعير شةفا بةخشي كؤمةلَطاية ثةرستاري كؤمةلَطاية ثزيشكي كؤمةلَطاية نة ليدصرصكي سياسي.
- سةيد عةلي سالَحي. كصية؟
- سةيد عةلي سالَحي كوردصكة ناتوانص كوردي قسةبكات.

