تبليغاتX
غه ریبیت ده که م

شیعر. وتار . وه رگیٌران. چاوپیکه وتن...

 هيَرمينؤتيك وةك ضةمكيَكي كؤمؤنيكةيشن

 

هيَرمينؤتيك وةك ضةمكيَكي كؤمؤنيكةيشن

 

 

سةردةمي ئيَمة بة وتةي ظاتيمؤ" سةردةمي زانستي هيَرمينؤتيكة" واتة راظة كردن و تةئويل كردن. زانستي هيَرمينؤتيك لة دوو سةدةي رابردوودا ئةوةى سةلماند و بوو بة بابةتيَك بؤ فيلةسووفان و ليَكؤرِاني بواري فةلسةفة.  نيضة لة سةدةى نؤزدةهةمدا رايطةياند:ضيدي تيَطةيشتن ئاسان نيية.

بةر لةوةى نيضة ئةم باسة برووذيَنيَ،هيَرمنيؤتيك هونةريَك بوو بؤ بةدةست هيَناني ماناي نووسين.تا ئةوةى شلايرماخر ليَكؤلَينةوةى لة سةر ئةم بابةتة كرد و كةسانيَكي ديكةش وةك"هيدطةر،طاداميَر،،ريكؤر،،واتيمؤ،فؤكؤ،ئيكؤ،دايفووس و...ليَكؤلَينةوةيان لة سةر ضةمكي هيَرمنيؤتيك كردووة و ئيَستا وةك ضةميكيَكي فةلسةفي دةكةويَتة بةر ضاوي ئيَمة. لة ئاخري سةدةي نؤزدةدا هيَرمينؤتيك لة ئالَمان وةك شيَوازيَكي فةلسةفي نة تةنيا بؤ خويَندنةوةى نووسراوة كؤنةكان بةلَكو بؤ تةواوى بةرهةم ئينسانيةكان كةلَكي ليَوةرطيرا.

هيَرمينؤتيك بة واتا فةلسةفيةكةي بريتية لة" شيَوةيةكي وردبينانة و كؤنترؤل كراوى ئةو شتة نامؤانة كة دةبيَتة هؤى ليَلَى و تيَنةطةيشتن لة زاراوة و ماناى وشةكان و شيَوةى بيركردنةوة بةو جؤرةى كة دةقيَكي روون و شةفاف بة دةستةوة بدات".

كة وابوو هيَرمينؤتيك ثةيوةندى نزيكي لة طةلَ كؤمؤنيكةيشندا هةية و دةكرىَ ئةم دوو ضةمكة وةك بابةتيَكي سةرةكي لة ماس كؤمؤنيكةيشن دا خويَندنةوةمان بؤى هةبيَـت.

لةم باسةدا زؤرتر كةلَك وةردةطرم لة بيروبؤضونةكاني "ثؤل ريكؤر" كة فةيلةسووفيَكي طةورةي بواري زانستي هيَرمنيؤتيكة. هةولَ دةدةم هةريةك لةم بابةتانة بة كورتي باسيان ليَوة بكةم و ثةيوةندى و لكاني هيَرمنيؤتيك و كؤمؤنيكةيشن بة شيَوةيةكي طونجاو ليَك بدةمةوة.هيوادارم مامؤستايان و ثسثؤرِاني بواري راطةياندن هةولَى زياتر بدةن بؤ ليَكؤلَينةوةى ئةم بابةتة .من تةنيا وةك دةستثيَكيك و ستارتيَ ئةم بابةتة دةخةمة بةر ضاو.

 

 

 

 

25.4.2007_ سليَماني

فةرزين

 

كؤمؤنيكةيشن

 

كؤمؤنيكةيشن ميَذووييَكي هةرة كؤني هةية.دةطةريَتةوة بؤ مرؤظة سةرةتاييةكان،ئةو مرؤظانةى كة لة ئةشكةوتةكاندا دةذيان.هةر لةو كاتةوة كة مرؤظ بيري لة "ئةوي دي " كردةوة و دةستي داية ئامرازيَك بؤ تيَطةيشتن وةك،شكلَ،ويَنة،خةت،نووسين، زبان.

تيَطةيشتن لةوي دي ثيَويستي بة كؤمةلَىَ كؤد و رةمز و داتا هةية.هةر لة سةرةتاوة كةلَك وةرطرتن لةم كؤد و رةمزانة بوو بة كةشفي زبان. زبان طرنطترين كةرةسة بوو بؤ تيَطةيشتن. ثاش زبان بة شيَوةى ئاخافتن،نووسين و دةق هاتة ئاراواة.نووسين و خويَندنةوة و راظةكردن(هيَرمينؤتيك) ثيَويستي بة زانستي كؤمؤنيكةيشن هةية.

ئةوةى راستي بيَت كؤمؤنيكةيشن 500 سالَ ثيَش زايين هاتة نيَو زانستةكانةوة. ريتؤريك( rhetoric ) وشةيك بوو بؤ بةكاربردني ضةمكي كؤمؤنيكةيشن و بطرة هيَرمنيؤتيك.

Rhetoric بة ماناي وتاربيَذيى هاتووة، كة بريتية لة دةربريني بيروراي سادة بة مةبةستي دروستكردني كاريطةري و هةروةها تويَذينةوة دةكات لة سةر بيروبؤضوونةكةكان،كة دةبيَـتة هؤي دروست بووني هاوبةشي لة نيَوان وتاربيَذ و وةرطردا.

زبان وةك ميديايةك لة خزمةتى ريتؤريك دا بوو.ئةرةستوو 350 سالَ ثيَش زايين باسى لة ريتؤريك كردووة و دةكريَ وةك مؤديَليَكي سادةي كؤمؤنيكةيشن كةلَكي ليَوربطرين.

كؤمؤنيكةيشن(communication )لة وشةي لاتيني(communis)وة هاتووة، بة ماناي وتاربيَذي. كؤمؤنيكةيشن بريتية لة "كرداري ثةيوةندي دروستكردن و كؤمةلَيك هاوتايي وةكو:طةياندن،طواستنةوة،ئاطاداركردنةوة،لة ريَطةي وشة و ثةيام و تيَكست و ويَنة و...

هيَنري ليند طيَرن دةلَىَ: كؤمؤنيكةيشن لة روانطةي دةروونناسيةوة ثيَكهاتووة لة تةواوى ئةو باروودؤخانةي كة هةلَطري طةياندني مانا بن.

ئةنجومةني نيَودةولَةتى ليَكؤلَينةوة لة سةر ماس كؤمؤنيكةيشن لة ثيَناسةي كؤمؤنيكةيشندا دةلَىَ: مةبةست لة كؤمؤنيكةيشن،رؤذنامةكان،بلاَوكراوةكان،طؤظارةكان،كتيَبةكان،راديؤ،تةلةفزيؤن، ريكلام،ثةيوةندية دةروونيةكان(تةلةفؤن،تةلةطراف و..) كؤمؤنيكةيشن ضؤنايةتي بةرهةمهيَناني بلاَوكردنةوةي كالاَكان و خؤمةتة جياوازانةي كة ئاميَرة ناوبراوةكاني سةرةوة لة سةر ئةستؤيانة و تؤيذينةوة و ليَكؤلَينةوةكاني تايبةت بة ناوةرؤكي ثةيام و دةرئةنجامي فيدباك(feedback) دةطريَتة خؤي.

ويلبيَرشرام دةلَىَ: كؤمؤنيكةيشن بة طشتي مةبةستمان دروستكردني هاوسةنطي بير(ليَك تيَطةيشن) لة طةلَ وةرطرى ثةيامة لة سةر بابةتيَكي تايبةت.

 

هيَرمينؤتيك

هيَرمينؤتيك وشةيةكي يؤنانيية(hermeneuin) بة ماناي تةئويل كردن و،وةرطيَرِان بة زباني دايك،،روونكردنةوة تا ئاستي تيَطةيشتن،راظةكردن و تةفسير كردن ديَت.

هيَرمينوتيك دةطةريَتةوة بؤ كتيَبي موقةدةس(ئينجيل) و شةرح و راظةكردني لة لايةن كاتووليكةكانةوة بؤ شةفافيةت و روونكردنةوةى ئينجيل بوو.ئةمة بنةمايةك بوو بؤ زانستي هيَرمينؤتيك.

لة سةدةي نؤزدةهةمدا هيَرمنيؤتيك بيضميَكي طشتي تري بة خؤوة طرت و زؤربةي فكر و هزر و ضالاكيةكاني مرؤظى بة خؤوة طرت.هيَرمينؤتيك بة هؤي بةرهةمةكاني "هيدطةر"ةوة ثانتاييةكي زؤري بة زانستي مرؤظايةتي بةخشي."فريدريش شلايرماخر" يةكةم ليَكؤلَةر بوو كة لة بواري ئةم زانستة بة شيَوةيةكي نةزةري و تيؤري كاري كرد.ماخر راي واية:لة شتيَكدا،بةش لة ضوارضيَوةى طشتدا مانا دةطريَ و طشتيش بة هؤي ريزكردني ئةو بةش و وشانة كة ديَرٍِةكةي دروست كردوة مانا دةطريَت. ماخر تةرحيَكي طشتي لة هيَرمينؤتيك لة بواري ريَزمان و ماناناسي خودي تيَكست و جؤريَك لة هيرمنيؤتيك،بة ناوي هيَرمينؤتيكي فةني،كة لة ضوارضيَوةى زبان دةضيَتة دةريَ بة تايبةتي زةيني نيَرةر دةدات بة دةستةوة.

ثاش شلاير ماخر،" ويلهلم فؤن هؤمبؤلَت"،وةك ثيَشةنطي هيرمينؤتيكي هاوضةرخ ناودةبريَت.هؤمبؤلَت دةلَىَ: زباني تاك، شيَوة نيطاي ئةوة بة جيهان.

"ويلهلم ديلتاي" كةسيَكي ديكة بوو كة زانستي مرؤظايةتي خستة ناو هيَرمنيوتيكي راظة كردني قسةي مرؤظايةتي.بةو واتاية كة: تيَطةيشتني مرؤظةكان بة ماناي تيَطةيشتني فةرهةنطي ئةوانة.

لة ئاخري سةدةي نؤزدةهةمدا لة ئالمان،هيَرمينؤتيك وةك شيَوازيكي فةلسةفي نة تةنيا بؤ راظة كردني بةرهةمة كؤنةكان بةكار دةبرا،بةلَكو بؤ تةواوي زانستة مرؤظايةتيةكان كةلَكي ليَوةر طيرا.

"هانس طئورط طاداميَر" قوتابي هيدطةر،لة بةرجةستةترين نويَنةرى هيرمنيؤتيكي فةلسةفية.طاداميَر لة سةر ئةو باوةرةى هيدطةر كة دةلىَ: دةقيَك ضؤن دةتوانيَ سةرةرَِاي جياوازي فةرهةنط و ميَذوو لة سةر خويَنةر و وةرطري ئةمرؤ كاريطةري دادةنيَت، كؤكة.

لة جيَطةيةكي تردا دةلَىَ:ئيَمة تةنيا بة هؤي ثيَش زةمينة و داوةري فةرهةنطي و ميَذوويي خؤمانةوةية كة دةتوانين لة شتيَ تيَبطةين نة ئةوةى كة ئةوانة لة سةر ئةستؤي خؤمان لا بةين و فرِيَيان دةين. هيض بةرهةميَك مانايةكي نةهايي و موتلَةقي نية.هةر كام بة دةيان جؤر راظة و تةئويل دةكريَن.

"ثؤل ريكؤر" لة دواي هيدطةر طةورةترين كةسة كة لة زانستي هيرمينؤتيكدا كاري كردووة. ليَرةدا برِىَ لة بيروبؤضوونةكاني ريكؤر دةخةمة بةر ضاو:

 

 

ثؤل ريَكؤر و هيَرمينؤتيك

هيَرمينؤتيك لةبنةرِةتدا وشةيةكي يؤنانيةو بةو تيَطةيشتنة دةوتريَ كة لةلاي خوداوة هاتووة. تةئويل بةمانا دينيةكةي واتة تيَطةيشتن لةو شتانةي خودا مةبةستيةتي. ثسثؤرِاني ديني بؤ تيَطةيشتن لةرِاستي رووني ماناكان جؤرة رةوتيَكيان دروست كرد كةثيَيان دةطوت "زانستي تةئويل" يان "زانستي راظةكردن". ئةم رةوتة ثيَوةريَك بوو بؤ دةركي ماناو تيَطةيشتن لةراستيو هةلَةي ماناكان.

لةسةدةكاني ئؤروثاي مةسيحيدا، "تةئويلي فةرمي" لةلايةن كلَيَسةي كاسؤليكةكانةوة طؤزرايوة بؤ نيَو دةقة دينيةكاني ثرؤتستان. ئةم ئالَوطؤرِكردنة هيض زيانيَكي بؤي نةبوو. بةلَكووو زؤريش ثيَشكةوت. ثيَشكةوتني زانستي زمانةواني لةسةدةكاني ريَنيسانسدا بوو بةئةوةي كة زانستي (لغت) يان فيلولؤذي، زمانةوانانو وةرطيَرِةكاني هاندا تا بتوانن دةقو رؤلَي زمان لةطواستنةوةي مانادا، وةك ثيَوةريَك بةكاربيَنن.

بةهاتني شلايرماخر، وتةبيَذي ثرِؤتستاني ليبرالو وةرطيَرِي بةرهةمةكاني ئةفلاتوون بةزماني ئالَماني، مةسةلةي هيَرمينؤتيك بنكةيةكي تازةي كردةوة. ئةمة دروشمي بوو بؤ زانستي هيَرمينؤتيك.

شلايرماخر دةلَيَ"كيَشةكة لةسةر دووركةوتنةوة يان بةهةلَة حالَي بوون لةمةسةلةي سةرةكي هيَرمينؤتيكداية". زمان لةثيَطةي وتندا كةبيَذةر بةوةرطري دةلَيَ، دةبيَ  ببيَ بةثيَوةريَك بؤ تيَطةيشتن لةوي دي. ماخر دةلَيَ: "مانايةكي، دياريكراو، هةية كة بنيَريَك ويستوويةتي لةرِيَطةي زمانةوة شتيَك بةوي دي راطةيةنيَ.

طةيشتن بةمةبةستي بيَذةر يان نووسةر، ثيَوةريَكة بؤ ماناي هيَرمينؤتيك، ئةمةش جياوازي ناخاتة بةيني دةقي دينيو دةقي ديكةدا، ئةوةي مةبةستي طريمانةي هيَرمينؤتيكة، ئةوةية كةضؤن تيَبطةين لةمانا بةشيَوةيةكي ئؤبذة.

ديلتاي، هةلَةضنو كؤكةرةوةي نووسراوةكاني شلايرماخر، لةسةر هيَرمينؤتيكو طريمانة تازةو كؤنةكان، نيشاني دا كةبؤ تيَطةيشتن لةمانا، ئيَمة ثيَويستيمان بةوة هةية كةئاكاري مرؤظ بةشيَوةيةكي ديكة راظة بكةينو ماناكاني لةناو خؤماندا، دةرووني بكةينةوة، كةواتة، مانا "ميَذوو"يةكة كة لةرابردوودا ماناي بووة، تةنيا ئةوكاتةش بؤ ئيَمة مانا دةبةخشيَ كةبتوانين جاريَكتر لةطةلَيان بذين.

ديلتاي طريمانةيةكي ديكةي دانا لةسةر ئةوةي كةئيَمة ضؤن دةتوانين، "مانا" و لةئاكامدا "تيَطةيشتن"ي مانا بخةينة ضوارضيَوةي زانستة مرؤظايةتيةكانو ببيَتة زانستيَكي رؤحي و فةرهةنطي.

بةوتةي ريكؤر، "مانا" بابةتي سةرةكي هيَرمينؤتيكة، بةلآم مانا بةردةوام راستةوخؤ نية، بةلَكو "نارِاستةوخؤية". ليَرةدا روون دةبيَتةوة كة ماناي سةرةكي هيَرمينؤتيك لاي ئةو "هونةري كردنةوةي ئةو كؤدو رةمزانةية كة بةهؤي ماناي نارِاستةوخؤ": دةردةكةويَت. زمان لةرِوانطةي ريكؤرةوة تةنيا كةرةسة نيية بؤ تةئويل كردن. ئيَمة بةزمان لةماناي شتةكان ناطةين، دةبيَ ثيَش لةهةموو شتي، خودي زبان مانا بكةينةوة.

ريكؤر خؤي دةلَيَ: "تةئويل بةرلةوةي لةزمانةوة بيَت، راظةكردني خودي زمانة". تةئويل لةجيَطةيةكدا روودةدات كةفرة مانايي بووني هةبيَ، واتة لةجيَطةيةكدا كةزياتر لةيةك مانا هةبيَ، ثيَويستيمان بةتةئويل هةية، ئةمةش زياتر لة (هيَما) كاندا بةرضاو دةكةويَت. هيَماكان بةردةوام بةدوو مانا ديَت، يةكةميان لةدةرةوةي خؤيةتي، ئةوي كةشيان هةرطيز بةشيَوةي راستةوخؤ، خؤي نادات بةدةستةوة.

هيَماكان لةواقيع دا مانا بونياد نانيَن بةلَكو مانا دةبةخشنو شتيَك دةدةن بة ئةنديَشة و تيَفكرين. كةوابوو بؤ طةيشتن بةتةئويل ريَطةيةكي ثرِ ثيَضو خةممان لةبةرة، تايبةتمةندي هةر تةئويليَك، تيَطةيشتن و دؤزينةوةي ماناية.

ئةو شتةي ريكؤر جيا دةكاتةوة، طريمانةي دذايةتي تةئويلةكانة، ريكؤر نيَونجي دةكات لةبةيني ئةو طروثةي باوةرِيان بةماناي ئؤبذةتي (عيني) هةيةو ئةو طروثةي باوةرِيان بةخودي مانا هةية. لايةنطراني مانا تةنيا لةمانايةكي دياريكراوي دةق دةروون، لايةنطراني خودي مانا، تيَطةيشتنيَكي زؤرة لةبنيَر كةدةبيَتة هؤي دروست بووني مانا. بةلآم ضؤن دةتوانين هةم ماناي ئؤبذةكتيظ مان هةبيَـ، هةم فرة مانايي؟.

ريكؤر ريَطةي ضارة لةوةدا دةبينيَ كةبتوانين نيشاني دةين، "دةق" سةرةرِاي ئةوة كة مانايةكي دياريكراوي هةية، لةخويَندنةوةي زؤري وةرطرةوة دةتوانيَ ماناي خؤي ثةيدا بكات، ئيَمة دةتوانين بؤ دةقيَكي نووسراو ضوارضيَوةو دةستوور دابنيَينو ماناكان هةنديَ دياري بكةين، بةلآم هةرطيز ناتوانين ماناي دةقيَك لةضوارضيَوةدا بخويَنينةوةو بةرطري لةفرة مانايي بكةين.

ريكؤر لةطريمانةكاني خؤيدا بةئاشكرا بةرانبةر بةدياردةناسي هةلَدةستيَ، هؤسرل، ديتن لةوةدا دةبينيَ كةبكةر لة "خودي شتةكان" هةيةتي، ريكؤر بةثةيرِةيوكردني دروشميَكي هيَرمينؤتيكي، لةسةر ئةو باوةرِةية كةديتن بةستراوة بةتةئويلةوة، نة ئةوةي كة "مانا" كاريَكي تةنيا ئؤبذةكتيظة، لةرِوانطةي ريكؤرةوة "مانا" سةرةرِاي ئةوة كة لةنيَو بكةرةكاندا هةلَدةسوورِيَ، بؤ خؤيشي ثيَطةيةكي سةربةخؤي هةية، مانا لةواقيعدا لةطةلَ ميَذوو زمان دا سةرو كاري هةيةو ئيَمة بةهؤي بووني ئةمانةوةية كة لةمانا تيَدةطةين.

ريكؤر لةباسةكةي خؤيدا، "دةق" بةربلآوتر دةكاتةوة، ئيَمة دةتواينن "دةق" بةئاخافتنيَكي نووسراو دابنيَين، يان لةثانتايي تةواوي دياردةكان جيَطةي بؤ بكةينةوة، ئةو دياردانةي كةدةتوانن نيزاميَكي دةقييان هةبيَ، يان كاردانةوةي ماناداريان ببيَ. ريكؤر، ئةو جياوازية كة ديلتاي بؤ "تبيين" (erklaren) و "تيَطةيشتن" دايدةنيً شيدةكاتةوة و ليَي رادةهيَنيَ و لةسةري قسة دةكات و لةناو زانستة مرؤظايةتيةكانو زانستة كؤمةلآيةتيةكان بؤي دةطةرِيَ. دةلَيَ "تبيين" دةتوانيَ تيَطةيشتني ئيَمة زياد بكات.

ثشت بةستن بةم دوو مةسةلةية ئةوةمان بؤ روون دةكاتةوة كةريكؤر ثيَي دةطوت" هيلالي هيَرمينؤتيكي".. ريكؤر لةطةلَ هيَدطةردا كؤكة لةسةر ئةوة كة "وجود"ي ئيَمة لةبنةرِةتدا هيَرمينؤتيكيةو لة –جيهان- بوون ي ئيَمة بةتةئويل كردني ئيَمة راظةناكريَ. بةلآم ئةو نايةويَ وةكو هيَدطةر بضةسثيَ بةبوون ناسيةوة و نيشاني دات كةئيَمة ضؤن لةهةلَةكاني "وجود"ي خؤمان تيَدةطةين، بةرِاي ريكؤر "وجود" (existence) شيَوةية كة لةتةئويل. تةئويلكردني وجودي خؤمان سةختو دذوارةو لةرِيَطةي ضيرؤكو ئوستوروة و دين و فةلسةفةو زانستةكان دةدؤزريَتةوة.

ليَرةدا لةطةلَ ئاداميَردا يةك دةكةون، كةسوننةت بةشيَكي هةرة طرنطي ذياني ئيَمةية. بةلآم لةطةلَ ئةوةدا نيية كةدةلَيَ: "سوننةت حالَةتيَكي ثاكةو دةبيَ رابةري بةسةر ئيَمةدا بكات.

ريكؤر لةطةلَ هابرماس دا هاوبيرة لةسةر ئةم وتةية، "سوننةت بيضميَكي ئايديؤلؤذيا بةخؤوة دةطريَ و لةهةمان كاتيشدا وا دةزانيَ كة"رةخنة"يش خودي سوننةتة". ماركس، نيضة، فرؤيد، سيَ بت شكيَني سةدةي نويَ،. بةثيَضةوانةي سوننةت دةرِؤن كةدةكريَ بة "هيَرمينؤتيكي تيَطةيتشني هةلَة" ناوي ليَبةرين.

ئةم سيَ كةسة، لةتةئويل كردني خؤيان لةسةر سوننةت، زرجار بةدرؤي دادةنيَنو جةخت لةسةر ئةو ةدةكةن كةذيَر بيناي سوننةت لةواقيعدا ويَران كةرة. ئةمان كةلَك وةردةرطن لةتةئويل بؤ لابرني ئةو دةمامكة كةجطة لةدروشم شتيَكي ديكة نيية، ريكؤر راي واية كةئيَمة ضؤن ثيَويستمان بةوة هةية كة لةمانا روونةكانةوة بضينة نيَو مانا تاريكةكان، بةهةمان شيَوةش ثيَويستيمان بةوة هةية كة بة "بوون" بلَيَين" بةلَيَ" كةواتة دؤزينةوةي مانا يةك جارو بؤ هةميشة نيية، بارودؤخي بوون ناسي ئيَمة بةردةوام لةحالَةتي  طؤرِاندايةو ئيَمة ماناي تازةتر ثةيدا دةكةين. بةثيَي ئةم بارودؤخة تةئويل كؤتايي بؤ نيية.

سةردةمانيًَ فدريكؤ فليني دةيكوت، "ذيان خةونةكاني ئيَمةية، خةونةكاني ئيَمةش ذياني ئيَمةية". ريكؤريش لةسةر ئةو بنةماية دةلَيَ: "تةئويل ذياني ئيَمةية، ذياني ئيَمةيش بريتية لةتةئويلةكان" ريكؤر لةناو تةئويلدا دةذي و خؤي لةوي دي دا دةدؤزيَتةوة، "دؤزينةوةي من لةتؤدا" كةدروشمي ديلتاي بوو، جاريَكي تر لةهيَرمينؤتيكي ريكؤردا دةنط دةداتةوة. بؤ طةيشتن بةخود دةبيَ لة"ئةوي دي"يةوة رةت بيت.

  

ثةيوةندي نيَوان كؤمؤنيكةيشن و هيَرمينؤيتك

 

با لةم وتةي شرام وة دةست ثيَبكةم كة دةلَىَ:كؤمؤنيكةيشن بة طشتي مةبةستمان دروستكردني هاوسةنطي بير(ليَك تيَطةيشتن)لة طةلَ وةرطري ثةيام لة سةر بابةتيَكي دياريكراو و تايبةت.

دوو وشةي " من" و "تؤ" نامؤ بوونيَكي طةورة دروست دةكات. هةرطز شتيَك وةكو "من " يان "تؤ" بووني نية. بيضميَكي زاتي و واقيعي نيية. من دةتوانم بلَيَم "تؤ" دشتوانم بةرانبةر بة كةسيَك وةكو "تؤ" ئاماذة بة بووني خؤم بكةم(من). ئةمةش تيَطةيشتنيَكي هاوبةش ثيَك ديَنيَت لة نيَوان "من "و "تؤ"دا.

هيرمينؤتيك شتيَكي هةية بؤ وتن،دةقيَك نية لة سةر بنةماطةلي لة ثيَش دياري كراو،بةلَكو بة دووي ئةو وشانةدا دةطةريَ كة ثةياميَك بة "ئةوي دي"دةطةيةنيَت.

كة وابوو هيَرمينؤتيك ناوةرؤكي طشتي كؤمؤنيكةيشن ديَنيَتة ئاراوة،واتة راظةيةكي طشتي و بةربلاَو لة رووي كؤد و نيشانة و زبان و ...

نيَرةر ضؤن ثةياميَك بؤ وةرطر دةنيَرت بةو مةبةستةي كة دياري كردووة؟ و ضؤن وةرطر لةو لةو ماناية تيَبطات كة نيَرةر مةبةستيةتي؟

ديارة نيَرةر لة رووي كؤمةلَىَ كؤد و نيشانة و وشة و ويَنة مةبةستي خؤي دةطةيةنيَـت. وةرطريش بة ناسينةوةي ئةو كؤد و رةمزانة،بةو مةرجةي لة باروودؤخيَكي هاوبةشدا ذيابيَتن،تيَدةطات.كردنةوة و راظة كردني ئةم كؤد و رةمزانة كاري زانستي هيَرمينؤتيكة. هيَرمينؤتيكة كة دةتوانىَ وةرطر ئامادة بكات بؤ تيَطةيشتن و بة دوادا ضووني ئةو مانايانةي وني كردووة.

ثرؤسةي هيَرمينؤتيك بةر لة ثرؤسةي كؤمؤنيكةيشن روو دةدات.وةرطر بؤ وةى بتوانيَ لة ثرؤسةي كؤمؤنيكةيشندا بة باشي بةشدار بيَت بة شيَوةيةكي زانستي و هيرمينؤتيكي ثةيامةكي شي دةكاتةوة و را و بؤضووني خؤي لة سةري دةردبرِيَ. وةرطر كةرةسة نية كة تةنيا تةسجيل بكات ،بةلَكو مرؤظة و مرؤظيش بيردةكاتةوة و دةتوانيَ بير و بؤضووني خؤي هةبيَت. هيَرمينؤتيك مرؤظ يارمةتي دةدات بؤ دروست بيركردنةوة و دةربريني ئازادانة و متمانة ثيَكراو لة بةرانبةر ئةو كيَشة و رووداوانةي رؤذانة سةرقالَي دةكات.

وةرطر بةرانبةر بةو ثةيامانةي كة لة ريَطةي ماس ميدياوة رؤذانة وةريدةطريَ هةلؤيست دةطريَ و هةستيَكي تايبةتي لا دروست دةبيَت.وةرطر بيَ ئةوةى هةست بكات بة شيَوةيةكي "ناخودئاطا" لة هيَرمينؤتيك كةلَكي وةرطرتووة بؤ تيَطةيشتني ئةو ثةيامانةي وةري دةطريَت.

بة ثيَي مانايةكيتري كؤمؤنيكةيشن كة دةلَىَ: زانستي كؤمؤنيكةيشن دةيةويَت طرنطترين بواري خويَندن  تؤيذينةوةكاني دياري بكات. ئةمةش بة بيَ خويَندنةوةي زانستي هيَرمينؤتيك رةنطة نةكريَت. دياري كردني ئةو بابةتانةي كة بة كؤمؤنيكةيشن ناو دةبريَت،لة راستيدا هةمان بابةتي زانستي هيرمينؤتيكة.

لة لايةكيترةوة كؤمؤنيكةيشن وةك سؤسيال ثسيكؤلؤذي جةخت لة سةر كاريطةري كؤمؤنيكةيشن و ماس ميديا لة سةر تاك و كؤمةلَ دةكاتةوة. وةك كاريطةري لة سةر رؤشةنفكري، زانين، بيركردنةوة،بيرورِا ،هةست كردن، مامةلَة و هةلَسوكةوت. واتة كاريطةري لة بيركردنةوة،مامةلَةو رؤشةنفكري ثةيوةستة بة زانيني هيَرمينؤتيك . هيَرمينؤتيك وةك بةشيَك لة ماس كؤمؤنيكةيشن جةخت دةكات لة سةر شي كردنةوة و شةفافيةتي رؤشنبيري و تيَرِامان و تةنانةت هةلَسوكةوتي تاك بةرانبةر بة كؤمةلَطا و هةر وةها هةلَويست طرتن بةرانبةر بةو رووداوانةي لة هةر ثارضةيةكي جيهانن روو دةدات.

هيَرمينوتيك كاريطةري هةية لة سةر ثةروةردة و زبان و تةنانةت مةسةلةى ئابوريش. زبان ض رؤلَيَك دةبينيَ لة ثرؤسةي كؤمؤنيكةيشندا و ض شيَوة زبانيَك ثيَويستة لة ماس ميدادا؟يان ضؤن دةتوانريَت دةست نيشانة لايةنة نيطةتظةكاني ماس ميديا بكريَـت؟

زبان و رؤلَي زبان ثةيوةنديَكي راستةوخؤي هةية لة طةلَ زانستي هيَرمينؤتيك. بة طويَرةي هيدطةر، زبان ئةو حالَةتة فةراهةم دةكات تا سةبارةت بة شتةكان لة جيهاندا ثةيوةندي بطرين.واتة شتيَك دةربارةي شتيَك بلَيَين.

هيرمينؤتيك لة سةر ئةو باوةرةية كة واقعيةت بة هؤي زبان و باروودؤخي ميَذوويي ئيَمة واقعيةتيَكي تةئويل كراوة. ئةوةي طرنطي دةدات بة مةسةلةي كؤمؤنيكةيشن و هيَرمينؤتيك زبانة. زبان كةرةسةيةكة بؤ دةربرِيني ئةو شتانةي لة ميَشكي ئيَمةدا دةربارةي شتةكان هةية. ثيَناسة كردن، مانا، تيَطةيشتن، شوناس،ناردن و وةرطرتن، ثةيوةندي تاكة كةس ض لة ئاستي خوددا و ض لة ئاستي كؤمةلَطادا. هةموو بة زبان مسؤطةر دةكريَـت.

بة قةولَي هيدطةر" هةموو شتيَك لة ناو بازنةي زبانداية، زبان يانةي بوونة و لة دةرةوةى زبان هيض شتيَكي تر بووني نيية."

يةكيَكيتر لة ثيَناسةكاني كؤمؤنيكةيشن بريتية لة، كؤمؤنيكةيشن ثرؤسةيةكة بة لاني كةم دوو طيانلةبةر لة طةلَ يةك لة ثةيوةنديدان. ئةمة سادةترين ثيَناسةي كؤمؤنيكةيشنة. ثةيوةندى دوو طيانلةبةر لة طةلَ يةكتري خودي كؤمؤنيكةيشنة، بةلاَم ناساندني ئةو ثةيوةندية و مؤديَلةكاني و هةروةها كةلَك وةرطرتن لة ئامرِاز و كةرسةكانيةوة كاري زانستي هيَرمينؤتيكة. هيَرمينؤتيك يارمةتي ئةو دوو طيانلةبةرة دةدات ضؤن و بة ض شيَوازيَك لة يةكتري تيَبطةن و بيرورِاكانيان بطؤرِنةوة و ضؤن دةتوانن لة ريَطةي ناردني ثةياميَكةوة، رةمزيَكةوة يان كؤديَكةوة كاريطةري لة سةر يةكتري دابنيَنن.

لة كؤتاييدا ئةوةندة دةلَيَم زانستي هيَرمينؤتيك وةك بواريَكي نويَي زانستي كؤمؤنيكةيشن لة زؤر لايةنةوة تيَكةلَي يةكترن و شي كردنةوة و ليَكؤلَينةوة لة سةر ئةم بابةتة كاتيَكي دريَذخايةني دةويَت. بةو هيواية هةولَيَك بيَت بؤ ناساندني ئةم ضةمكة لة بواري راطةياندندا.

|+| نوشته شده توسط فه رزین در Wed 14 May 2008 ساعت 9:18 PM |